Zamek

W połowie XIII w., gdy książę Barnim I nadał Szczecinowi prawa miejskie, tereny grodu zostały wcielone do miasta. Książę zobowiązał się, że w promieniu 3 mil od Szczecina nie zbuduje swego zamku. Gdy w 1346 Barnim III przystąpił do remontu posiadanych na terenie grodu budynków, mieszczanie przegonili robotników. Książę wytoczył mieszczanom proces, który wygrał i musieli oni na własny koszt wznieść dom książęcy 100 stóp dl., 30 stóp szer. i 25 wys., kaplicę i mur cmentarny (wszystko rozebrano w 1575).

Od XIV w. trwała stała rozbudowa i przebudowa zamku; niszczyły go także pożary i wojny. Poszczególne partie starszych zabudowań były też rozbierane przez kolejnych władców Pomorza Zachodniego, którzy osiedliwszy się w Szczecinie, pragnęli by ich rezydencja przedstawiała się jak najokazalej. Wielki był wkład w rozbudowę księcia Bogusława X. Całości nadał jednolite formy renesansowe książę Jan Fryderyk w końcu XVI w.; w początkach XVII w. książęta Filip II i Franciszek I zbudowali 5-te skrzydło Muzealne (1G16—1619). Po wymarciu linii książąt Pomorza Zachodniego (1637), a więc już w czasach szwedzkich, zamek przestał być rezydencją władców. Szwedzi mieli tu swoje urzędy i przebudowywali poszczególne skrzydła bez troski o ich wygląd architektoniczny. Jeszcze gorsza sytuacja wytworzyła się w czasach pruskich (1713—1945). Na zamku mieścił się arsenał, liczne urzędy, a nawet browar. Wyposażenie wywieziono do Berlina; przebudowy w 1736 i 1872— —1874 przyczyniły się do dalszego obniżenia wartości architektonicznej. Zamek został dokoła gęsto obudowany domami mieszkalnymi, tak iż był prawie niewidoczny.W czasie II wojny światowej Niemcy na wieżach zamku postawili działa przeciwlotnicze, to też został on silnie zniszczony łącznie z portem i Starym Miastem. Z chwilą przybycia władz polskich rozpoczęły się prace zabezpieczające. W 1. 1946—49 położono prowizoryczne dachy, zabezpieczono kaplicę, odszukano kryptę grobową książąt, a następnie rozpoczęto odbudowę. W 1958 oddano do użytku skrzydło Kapłiczne. Prace nadal trwają, ich ukończenie przewiduje się na 1. 1975—77, koszt wyniesie ok. 100 min zł.

Ze względu na trwającą odbudowę poruszanie się po terenie zamku jest ograniczone. Wiele jednakże szczegółów można obejrzeć z okien odbudowanych sal wystawowych I i II piętra skrzydła Kaplicznego.

Zwiedzanie zamku rozpoczynamy od Wieży Dzwonów i Dziedzińca Menniczego. Pięcioskrzydłowy gmach posiada 2 dziedzińce: mniejszy zach. zw. Menniczym oraz główny, zw. Basztowym. Menniczy otoczony jest dwoma skrzydłami: Muzealnym i środkowym oraz Wieżą Dzwonów. Na pn. od Wieży Dzwonów, na skraju d. fosy, pomnik ks. Bogusława X i jego żony królewny Anny (córki Kazimierza Jagiellończyka). Wieża Dzwonów zamyka skrzydło Kapliczne (pn.) i dawniej prowadziła do kaplicy (wejście dla mieszczan). Na jej pd. elewacji umieszczona jest kopia gotyckiej (XIV w.) figury apostoła Pomorza św. Ottona, wykonana z piaskowca (oryginał w muzeum), jest to jeden z najstarszych zabytków pomorskiej rzeźby. Wieża wzniesiona na planie kwadratu ma łącznie z iglicą 60 m wys. odbudowano ją w 1. 1961—62. Po 200 stopniach wchodzi się na położoną na wys. 34 m galerię, skąd roztacza się rozległy widok na miasto i port. Kopulasty hełm zwieńczony jest iglicą z 2-metrowym gryfem. Codziennie o godz. 12 i 18 rozlega się stąd — nagrany na taśmę magnetofonową — hejnał. Skrzydło Muzealne (zach.) jest w odbudowie. Późnorenesansowy gmach wzniesiony został — jak głosi tablica pamiątkowa — w 1619 przez książąt Filipa II i Franciszka I „na siedlisko sztuki i nauki”. Było to jedno z pierwszych muzeów w Europie, zgromadzono tu różne dzieła sztuki, monety, książki, a także obrazy i dzieła naukowe przysyłane książętom przez królów polskich. Parter mieścił zbrojownię, I piętro bibliotekę, II — zbiory dzieł sztuki i osobliwości.

Przeciwległe skrzydło środkowe pochodzi z czasów księcia Jana Fryderyka (2 poł. XVI w.). Przez prześwit przejście na dziedziniec Basztowy (główny).

Dziedziniec Basztowy o planie zbliżonym do kwadratu jest otoczony czterema skrzydłami z bramą wjazdową. Prowadzono na nim przez wiele lat prace archeologiczne, które odsłoniły fragmenty zabudowy z XIV w., bardzo stare budowane na zrąb, fundamenty chat słowiańskich i fragment ulicy oraz zabytki kultury łużyckiej (sprzed 2500 lat).

Do skrzydła środkowego od strony dziedzińca przylega niska wieża — klatka schodowa. Przy krańcu skrzydła brama wjazdowa z 1736, ościeża bramy ozdobione są panopliami oraz orłem i gryfem. Obok bramy skrzydło Bogusława X. Skrzydło Bogusława X (południowe) zostało wybudowane w końcu XV (rozbudowane w XVI w.); Bogusław wzniósł je dla swej żony Anny, córki króla polskiego Kazimierza Jagiellończyka. Ma ono 2 wieże: Więzienną (przy bramie wjazdowej) oraz Zegarową z zegarem wykonanym (1693) w czasach szwedzkich, na tarczy zegarowej daty remontów 1736 i 1864. Obecnie oglądamy tylko fragmenty tego skomplikowanego czasomierza. W środku tarczy znajdowała się twarz ludzka, jej oczy poruszały się zgodnie z ruchem wahadła, z ust codziennie wyskakiwała data. W dolnej partii wieży jest tablica poświęcona pamięci ks. dra Bolesława Domańskiego, prezesa Związku Polaków w Niemczech ozdobiona „rodłem” (symbol ludności polskiej żyjącej w Rzeszy Niemieckiej, przedstawia stylizowany bieg Wisły, z zaznaczeniem Krakowa, stolicy kultury polskiej). Ten fragment zamku jest b. silnie zniszczony; po odbudowie zostanie tu umieszczony teatr.

Skrzydło Nadodrzańskie (wschodnie) początkami sięga XIV w., zostało rozbudowane w 1. 1538—75, odbudowane. Przywrócono budowli podcienia oraz attykę z motywem ślimacznic. Na zewnętrznej ścianie tablica księcia Barnima, syna Bogusława X. W podziemiach krypta grobowa z późnorenesansowymi, cynowymi sarkofagami książąt: Bogusława XIII (zm. 1606), Anny Marii żony Barnima XI (zm. 1618), Filipa II (zm. 1616), Franciszka I (zm. 1620), Ulryka I (zm. 1622) i ostatniego władcy Pomorza Zachodniego Bogusława XIV (zm. 1637). We wnętrzu skrzydła na parterze sala wystawowa, wyżej pomieszczenia instytucji i organizacji kulturalnych, przede wszystkim Wojewódzkiego Domu Kultury.

Skrzydło Kapliczne (północne) jest najstarsze, w tym mniej więcej miejscu rozpoczął budowę zamku Barnim III w 1346. Odbudowano je w stylu renesansu, przywracając stan z 1. 1575—77. Wchodzimy do westybulu o marmurowych posadzkach, artystycznie kutych pająkach i meblach wykonanych wg starych wzorów. Znajduje się tu też makieta całego zamku, tak jak będzie wyglądał po ukończeniu odbudowy.

23 X 1959 w westybulu odsłonięto tablicę upamiętniającą tysiąclecie Państwa Polskiego, powrót na ziemie nad Odrą i Bałtykiem i rozpoczęcie w 1958 odbudowy zamku z przeznaczeniem na ośrodek kultury i nauki Pomorza Zachodniego. Z westybulu wchodzimy do sali im. księcia Bogusława, dawnej kaplicy zamkowej (1575—77), przeznaczonej obecnie na cele teatralno-koncertowe. W kaplicy odprawiały się polskie nabożeństwa, gdy przez 4 lata (od 1705) na zamku mieszkała królowa Katarzyna Leszczyńska, a później Stanisław Leszczyński.

Salę otaczają 2 piętra balkonów, nakryta jest beczkowym sklepieniem. W krypcie pod kaplicą znajdowały się groby książęce, przeniesione obecnie do skrzydła Nadodrzańskiego. Po odbudowie mieści się w niej teatr „Krypta”.

Z westybulu wejście do stylowej kawiarni i winiarni ozdobionych portretami władców Pomorza Zachodniego.

Na wyższych piętrach piękne sale wystawowo-im-prezowe posiadające historyczne nazwy. Na I p. sale: Swiętoborzyców, Elżbietańska, księżny Przybysławy, Anny Jagiellonki, księżny Mirosławy i księcia Barnima I. Na II p.: królowej Swiętosławy, króla Eryka Pomorskiego i króla Stanisława Leszczyńskiego. W salach są organizowane wystawy polskiego malarstwa współczesnego oraz malarstwa krajów socjalistycznych.Wychodząc z zamku, widzimy od strony pn. głęboki jar, do którego uchodził strumień płynący niegdyś przez pl. Żołnierza Polskiego. Tu też przed X wiekami znajdowała się pierwsza przystań portowa. Na wsch. krańcu skarpy zamkowej rozległy taras widokowy ozdobiony 3 zabytkowymi armatkami. Poniżej tarasu Podzamcze, a ku północy Wały Chrobrego i port.

Podobne wpisy