Wały Chrobrego

Pl. Żołnierza Polskiego — pl. Hołdu Pruskiego — ul. Matejki — park Stefana Żeromskiego — pl. Adama Mickiewicza — ul. Zygmunta Starego — Wały Chrobrego (Muzeum Narodowe) — ul. Komandorska — pl. Obrońców Westerplatte — ul. Jana z Kolna.

Najbardziej reprezentacyjna partia miasta przylegająca do Odry i portu to Wały Chrobrego. Przy trasie park Żeromskiego i pomnik Mickiewicza.Na Wałach gmachy Urzędu Wojewódzkiego, Muzeum Narodowego i Wyższej Szkoły Morskiej. Z Wałów wspaniała panorama portu, aż po ujście Regalicy i j. Dąbie.

Punktem wyjściowym jest pl. Żołnierza Polskiego lub sąsiadujący pl. Hołdu Pruskiego, skąd ul. Jana Matejki do parku im. Stefana Żeromskiego.Park Stefana Żeromskiego otrzymał tę nazwę dla uczczenia autora „Wiatru od morza” i podkreślenia morskiego charakteru miasta. W XIX w. znajdował się tu cmentarz. Na przełomie XIX i XX w. posadzono wiele gatunków drzew egzotycznych i powstał ogród botaniczny (był to raczej park dendrologiczny, ale ówczesna literatura określa go jako botaniczny).

Po usunięciu zniszczeń wojennych jest to największy park śródmiejski, do którego mieszkańcy miasta chętnie udają się na wypoczynek po pracy. Przy wejściu (róg ul. Matejki i Zygmunta Starego) stoi słup ze sztucznego kamienia z podobizną po-wieściopisarza i napisem „Park Stefana Żeromskiego”.

W parku rosną ponad 100-letnie drzewa krajowe oraz egzotyczne. Na obszernej polance przy kawiarni znajdują się stare platany klonolistne. Rosną tu również liczne cisy drzewiaste i krzaczaste, kilka odmian buków, w tym buki o liściach czerwonych, wiele odmian dębów. Z rzadkich drzew wymienić należy bożodrzewy, trój iglicznie, kłęki kanadyjskie, miłorzęby i kasztany jadalne. Spotkać można także potężne bluszcze i wiele gatunków krzewów. Przy przecinającej park ul. Płk. Starzyńskiego wielki głaz narzutowy — pomnik przyrody.

Idziemy w kierunku zach., do pl. Adama Mickiewicza, jednego z ładniejszych i spokojniejszych miejsc miasta. Leży on na zapleczu stojącego przy Wałach Chrobrego gmachu Muzeum Narodowego. Po zach. strome placu wznosi się pomnik Adama 34 Mickiewicza * postawiony dla uczczenia tysiąclecia Państwa Polskiego i odsłonięty 3 V 1960 (rzeźba Sławomira Lewińskiego).

Ul. Zygmunta Starego dochodzimy do Wałów Chrobrego.

Wały Chrobrego to najbardziej charakterystyczna i pięknie położona część miasta. W XVIII w. był tu fort Leopolda. Gdy w końcu XIX w. zlikwidowano szczeciński system fortyfikacyjny, na miejscu fortu rozpoczęto budowę zespołu reprezentacyjnych gmachów. Wały zajmują część tarasu odrzańskiego zbliżającego się tutaj bardzo do Odry. Reprezentacyjna część Wałów ma 500 m dł., jej partia środkowa wysunięta jest ku wsch. i tworzy 19 m wys. ścianę wyłożoną kamiennymi płytami, na których umieszczone są herby polskich miast nadmorskich, od Tolkmicka po Świnoujście. Zdobne portyki prowadzą ku schodom wiodącym do kamiennej rzeźby Manzla przedstawiającej Herkulesa walczącego z centaurem.

Z Wałów widok na położony poniżej port. Przy pd. krańcu Stare Miasto, po przeciwnej stronie Odry wyspa Łasztownia z zabudowaniami portu drobnicowego i rybackiego. Wysoka smukła wieża należy do kościoła Sw. Gertrudy.

Na wprost Wyspa Grodzka z ośrodkami sportów wodnych; za nią i za rzeką Duńczycą — Nabrzeże Starówka z magazynami dla drobnicy. W głębi,dźwigi portu przeładunków masowych. W pogodne dni widok na j. Dąbie i Góry Bukowe.

Nieco ku pn. olbrzymia nowo zbudowana chłodnia portowa oraz szary gmach elewatora zbożowego na półwyspie Ewa. Zupełnie ku pn. stocznie.Na Wałach Chrobrego potężny gmach Urzędu Wojewódzkiego, zbudowany w 1. 1906—12, neorenesansowy z dwoma wieżami (wieczorem iluminowanymi) o hełmach pokrytych zieloną patyną. Elewacje bogato zdobione detalem architektonicznym rzeźbionym w piaskowcu. Jedna wieża ma kształt „bocianiego gniazda”, drugą wieńczy chorągiewka przedstawiająca średniowiecznego kupca. We wnętrzu piękna sala rycerska, w której odbywają się uroczystości; bogato zdobione przedsionki z kolumnami.

Muzeum Narodowe zajmuje środkową część Wałów. Gmach jest fundacją szczecińskiego kupiectwa dla miasta, zbudowany w 1. 1908—13, zwieńczony jest potężną kopułą wys. 54 m. Fasada ozdobiona medalionami przedstawiającymi czołowe dzieła architektury różnych epok (piramidy egipskie i sfinks, antyczna świątynia grecka, gotycka katedra w Kolonii, fasada bazyliki Sw. Piotra w Rzymie). Przed gmachem kilka starych kotwic i śrub okrętowych. W gmachu mieści się również Teatr Współczesny. Główne działy muzeum. Na parterze: Polska nad Bałtykiem przed 1000 lat — wystawa obrazuje wyniki prac polskich archeologów na Pomorzu Zachodnim; przyroda morza — ryby, ptaki, ssaki oraz rybołówstwo. Na I piętrze: dawna kultura ludowa Pomorza Zachodniego; kultura Afryki Zachodniej — chaty, sprzęt, narzędzia, sztuka; gospodarka morska na Pomorzu Zachodnim 1945—70. Na III piętrze: kowalstwo i rzemiosło artystyczne na Pomorzu Zachodnim, m. in. militaria; dzieje monety. W Muzeum są też wystawy czasowe. Muzeum czynne, 1 VI—15 IX, codziennie w godz. 9—19, w niedziele i święta 9—17. W pozostałych miesiącach: wtorki, czwartki w godz. 11—17, środy, piątki i soboty 9—15, w niedziele i święta 10—16, w poniedziałki i dni poświąteczne nieczynne. We wtorki wstęp bezpłatny. (Drugi gmach Muzeum ul. Staromłyńska nr 27). Wyższa Szkoła Morska zajmuje dwa gmachy położone przy pd. części Wałów. Pochodzą one również z początku bieżącego wieku. Pierwszy gmach (na rogu ul. Zygmunta Starego) zbudowany z czerwonej cegły, bogato ozdobiony rzeźbami w piaskowcu. Przy wejściu maszt sygnalizacyjny. Drugi tynkowany, ma szczyty ozdobione wazami. Tutaj szkolą się kadry przyszłych oficerów marynarki handlowej i rybołówstwa morskiego.

W dół schodami lub ul. Komandorską nad brzeg Odry.

Pl. Obrońców Westerplatte rozciąga się nad brzegiem Odry, pomiędzy rzeką i kamiennym tarasem 38 Wałów. Plac jest ozdobiony dużą fontanną wkomponowaną w kamienną ścianę Wałów oraz dwoma potężnymi kandelabrami o kształcie latarni morskich. Odbywają się tu uroczystości związane z morzem, m. in. tradycyjne wianki i zaprzysiężenie nowych roczników słuchaczy Wyższej Szkoły Morskiej.

Z placu rozległy widok na pd., w kierunku Starego Miasta. W tę stronę biegnie szeroki, dwupoziomowy bulwar. Górny poziom nosi nazwę Nabrzeża Wieleckiego, dolny — Bulwaru Piastów Pomorskich (opisany w trasie 3). W kierunku pn. brzegiem Odry, ul. Jana z Kolna prowadzi do Dworca Morskiego Żeglugi Przybrzeżnej.

Podobne wpisy