Szczecin w Polsce Ludowej

W 1945 władze polskie przejmowały miasto, w którym zostało zniszczonych ok. 30 min m3 zabudowy; w poszczególnych kwartałach leżało 5,5 min m3 gruzu. Na odbudowę czekało 50 mostów i wiaduktów. Ponad połowa domów była w ruinie; jeszcze większym zniszczeniom uległ przemysł oraz zaminowany port.

Powołano Dyrekcję Odbudowy Szczecina i Dyrekcję Odbudowy Portu. Wszyscy bowiem zdawali sobie sprawę ze znaczenia miasta, a szczególnie portu dla życia gospodarczego Polski i naszej gospodarki morskiej.

Pierwsze lata po wyzwoleniu to przede wszystkim dążenie do odbudowy i rozbudowy portu szczecińskiego. W 1948 wybudowano na wschodnim krańcu Międzyodrza port przeładunków masowych łącznie z olbrzymią kolejową stacją rozrządową. Następnie w rejonie zachodnim utworzono drobnicową dzielnicę portową. Te wielkie inwestycje sprawiły, iż szybko wzrastały przeładunki; w 1960 wynosiły one 8,8 min ton, 1965 — 11,5, 1970 — 16,5, 1971 — 17,3 w 1973 — 20. Szczecin wysunął się na czołową pozycję wśród portów bałtyckich; w 1972 skoncentrowano tu 46°/o krajowych przeładunków morskich. W tym też roku weszło do portu ok. 5300 statków 20 bander (I miejsce bandera polska, II NRF, III ZSRR, IV Dania).Rośnie flota szczecińskiego armatora — Polskiej Żeglugi Morskiej. Przedsiębiorstwo to posiada obecnie 108 statków o nośności 1,3 min DWT (DWT — dead weight, zdolność uniesienia ładunku przez statek w tonach). Przedsiębiorstwo Połowów i Usług Rybackich „Gryf” ma ponad 40 statków łowiących na odległych morzach świata (1972 złowiono ok. 80 tys. ton ryb).

Kolejnym ważnym działem życia gospodarczego jest przemysł, potężnie rozbudowany w okresie powojennym, którego roczna globalna produkcja w 1972 wynosi 20 mld złotych, a nakłady inwestycyjne w 1972 6,6 mld. Na plan pierwszy wysuwa się stocznictwo. Czynne są: Stocznia Szczecińska im. A. Warskiego produkująca rocznie kilkanaście dużych statków, ponadto stocznie remontowe „Gry-fia” i „Parnica”, stocznie rzeczna i jachtowa. Obok stocznictwa w Szczecinie rozwinęły się także inne działy przemysłu, z których ważniejsze to: przemysł maszyn budowlanych (dźwigów) i mechanizmów samochodowych, narzędziowy i aparatury mleczarskiej, huta żelaza; chemiczny (wytwórnia kordu do opon samochodowych „Wiskord” w Żydowcach, produkcja nawozów fosforowych, zakłady celulozowo-papiernicze w Skolwinie, wytwórnia gazów technicznych i wiele innych), elektroniczny, kablowy (wytwórnia w Załomie), meblowy, odzieżowy i spożywczy (cukrownia, przetwórstwo rybne, wytwórnia cukrów i czekolady, browary, drożdżownia, wytwórnia wódek, zakłady mięsne i wiele innych).

W ostatnich latach czołowe miejsce w inwestycjach zajęły Zakłady Chemiczne w Policach (częściowo uruchomiona wytwórnia nawozów sztucznych) oraz elektrownia „Dolna Odra” wzniesiona na wschodnim brzegu Odry na pd. od Szczecina w okolicy Gryfina.

Odbudowano zniszczone przez wojnę dzielnice mieszkalne. Pierwsze domy wzniesiono w 1955 tworząc tzw. Szczecińską Dzielnicę Mieszkaniową w okolicy obecnego pl. Lotników. Nieco później odbudowano Stare Miasto, następnie liczne tereny śródmiejskie i podmiejskie. W 1. 1945—72 oddano do użytku 160 tys. izb, w tym ok. 100 tys. z nowego budownictwa, reszta z remontów. Jedna trzecia zabudowy miasta została wzniesiona w ostatnich latach.

Razem z budownictwem mieszkaniowym prowadzono inwestycje komunalne, komunikacyjne itp. Miasto liczy 1100 ulic długości 700 km. Spośród wielu ważnych tras wymienić należy nowoczesną arterię nadodrzańską łączącą dzielnice południowe z północnymi oraz ul. Gdańską wiodącą ze wsch. na zach. przez port (znajduje się tu największy w Polsce zwodzony Most Długi i tzw. Estakada Pomorska). Odbudowano 50 zniszczonych przez wojnę mostów i wiaduktów. Miasto otrzymało nowoczesne urządzenia ciepłownicze.

Rośnie liczba mieszkańców; w 1960 wynosiła 270 tys., a w 1973 osiągnęła 360 tys. W gospodarce uspołecznionej pracuje ok. 160 tys., z tego w przemyśle blisko 60 tys. osób, transporcie (port, żegluga, kolejnictwo itp.) ok. 30 tys., w oświacie, kulturze i służbie zdrowia 21 tys., w handlu 17 tys., w budownictwie 16 tys., gospodarce mieszkaniowej 11 tys. Z powyższego zestawienia wynika, że w życiu gospodarczym miasta funkcje wiodące spełnia gospodarka morska i przemysł.

Wysoka liczba osób zatrudnionych w oświacie i kulturze jest wynikiem szeroko rozbudowanej sieci placówek oświatowych, kulturalnych i naukowych. Do różnego typu szkół uczęszcza ok. 100 tys. dzieci i młodzieży, w tym 12 tys. studentów Politechniki Szczecińskiej, Pomorskiej Akademii Medycznej, Akademi Rolniczej, Wyższej Szkoły Pedagogicznej i Wyższej Szkoły Morskiej. W okresie powojennym zbudowano w Szczecinie ok. 60 nowych gmachów szkolnych, przede wszystkim dla szkół podstawowych. Rozbudowano szkoły wyższe uruchamiając nowe kierunki studiów (na Politechnice budownictwo okrętowe, a w Akademii Rolniczej Wydział Rybactwa Morskiego). W 1. 1971—75 na inwestycje w szkołach wyższych przeznacza się 600 min zł, a w 1. 1976—80 ponad 1 mld. Szczecin jest wielkim ośrodkiem kultury. Czynne są tu 4 stałe teatry, nie licząc scen eksperymentalnych i studenckich. W budowie jest teatr w zamku o 500 oraz teatr letni w parku Kasprowicza o 4 tys. miejsc. Dalsze plany przewidują wzniesienie gmachu opery i hali sportowo-widowiskowej.

W mieście czynna jest filharmonia, Muzeum Narodowe (w dwu gmachach), Archiwum Państwowe, liczne biblioteki. Działa tu wiele instytutów i towarzystw naukowych oraz stacja archeologiczna PAN. Szczecin jest miejscem wielu kulturalnych imprez ogólnopolskich, jak Festiwal Poezji im. K. I. Gałczyńskiego, Ogólnopolski Festiwal Współczesnego Malarstwa Polskiego, Prezentacja Malarstwa Krajów Demokracji Ludowej, Festiwal Teatrów Małych Form, Festiwal Filmów Morskich oraz wielu innych.

Podczas wojny bardzo zniszczone zostały zabytki, z których wiele zrekonstruowano. Odbudowano 2 skrzydła zamku książęcego, przeznaczając je na cele kulturalne (koncerty, wystawiennictwo), dalsze skrzydła są w odbudowie, 2 barokowe bramy miejskie, na Podzamczu zrekonstruowano basztę Siedmiu Płaszczy. Trwają roboty przy odbudowie ratusza i gotyckiej katedry Sw. Jakuba Apostoła. Szczecin jest wielkim centrum ruchu turystycznego. W pobliżu miasta — w Kołbaskowie i Lubieszy-nie — znajdują się przejścia graniczne, przez które napływają turyści z NRD. W 1972 liczba odwiedzających miasto osiągnęła ok. 2 min osób, w tym 50°/o to goście z zagranicy. Z myślą o turystach wybudowano hotel „Orbis — Arkona” na Podzamczu; plany przewidują budowę dalszych hoteli, obiektów gastronomicznych i wypoczynkowych. Dla turystów przeznaczony jest największy w Polsce kombinat gastronomiczny „Kaskada”.

W niedalekiej przyszłości Szczecin będzie liczył pół miliona mieszkańców, a w 2000 ok. miliona. Obszar metropolitarny Szczecina ma 600 km2 powierzchni; sięga na pn. po brzegi Zalewu Szczecińskiego, na pd. po Gryfino. Na terenie tym mieszka 380 tys. ludzi.

Szczecin w przyszłości będzie w dalszym ciągu przede wszystkim ośrodkiem gospodarki morskiej. Wielkie nakłady inwestycyjne przewidziane są narozbudowę stoczni, portu i floty oraz przemysłu rybnego; poważne kwoty na przemysł maszynowy i elektrotechniczny. Rosną nakłady na budownictwo mieszkaniowe, urządzenia komunalne (budowany obecnie 30 km rurociąg z j. Miedwie będzie zaopatrywał miasto w wodę do picia) i socjalno-kulturalne.

Projektuje się również budowę nowoczesnego centrum handlowo-usługowo-rozrywkowego na niezabudowanych obszarach pomiędzy al. Wyzwolenia i parkiem Żeromskiego. W tym rejonie stanie hala sportowo-widowiskowa na 6—8 tys. miejsc, teatr, kino, dom towarowy, zespół gastronomiczny na 1000 miejsc, hotel na 450 łóżek, liczne usługowe placówki obsługi turystów oraz 25-kondygnacjowe domy mieszkalne. Rezerwuje się tereny na stacje metra, które połączy z centrum odległe dzielnice miasta. Potężny bałtycki port, ważny ośrodek przemysłu, kultury i oświaty oraz wielkie centrum ruchu turystycznego — to miasto niedalekiej przyszłości.

Podobne wpisy