Śródmieście

Pl. Bramy Portowej — pl. Zwycięstwa — ul. Bolesława Krzywoustego — pl. Tadeusza Kościuszki — al. Piastów — pl. Włodzimierza Lenina — al. Wojska Polskiego — al. Mariana Buczka — pl. Odrodzenia — pl. Grunwaldzki — al. Wyzwolenia.

Dzielnica przez którą prowadzi trasa powstała na przełomie XIX i XX w., po zniesieniu nowożytnych fortyfikacji otaczających Stare Miasto, nosiła wówczas nazwę Nowe Miasto. Przy wytyczaniu jej zastosowano gwiaździsty układ ulic koncentrycznie rozchodzących się z kilku placów o rzucie koła. Centralnym placem tego założenia jest obecny pl. Grunwaldzki. Rozplanowanie dzielnicy nawiązuje do nowożytnego planu urbanistycznego Paryża, którego inicjatorem był Hausmann, prefekt departamentu Sekwany. Jest to jedyne tego typu założenie urbanistyczne w Polsce.

Zabudowa sprzed 75 lat uzupełniona jest nowymi plombami. Trasa kończy się przy nowoczesnej, jeszcze budowanej, al. Wyzwolenia.Pl. Bramy Portowej i pl. Zwycięstwa, łączące się ze sobą, powstały w końcu XIX w. na przedpolu Bramy Portowej, zwanej wówczas Berlińską (trasa 1). Dokoła zabudowa częściowo z początku bieżącego wieku, uzupełniona nowymi budynkami wzniesionymi w okresie powojennym. Są tu 2 hotele: „Pomorski” (z podcieniem) i „Piast”, duży zespół sklepów Cepelii (upominki, ceramika, tkaniny, sztuka ludowa), kawiarnia „Uśmiech”, totalizator „Wyścigi Konne” i letnie kino „Derby” na 450 miejsc oraz stacja benzynowa i stacja obsługi samochodów.

Pomnik poety Kornela Ujejskiego* (1823—1897) zajmuje centralne miejsce na styku obydwu placów. Pomnik proj. Antoniego Popiela ustawiono we Lwowie w 1901, po wojnie przeniesiono do Szczecina. Na granitowym cokole popiersie poety z brązu. Na froncie cokołu lira skuta kajdanami i metalowa księga z napisem „Chorał” Po drugiej stronie napis „Narodzie mój bądź szczęśliwy”. Kościół garnizonowy p. w. św. Wojciecha, w zach. 40 centralnej części pl. Zwycięstwa. Wezwanie kościoła na pamiątkę nieistniejącej świątyni wzniesionej w 1124 przez misję Bolesława Krzywoustego. Kościół w stylu eklektycznym zbudowany został w 1. 1906—9. Wieża wys. 65,5 m ozdobiona jest rozetą i prześwitem, w którym widać dzwony. We wnętrzu gwiaździste, żebrowe sklepienie. Ołtarz i kazalnica z piaskowca. Nowe witraże w rozetach przedstawiają: nad ołtarzem gł. śmierć św. Wojciecha, nad chórem muzycznym św. Cecylię. Przy gł. ołtarzu, we wnęce po prawej stronie, urna z ziemią z pobojowisk Pomorza Zachodniego (Siekierki, Cedynia, Podgaje, Kołobrzeg, Wał Pomorski) złożona w XXV rocznicę wyzwolenia (1970) przez kapelanów wojska polskiego. Przy świątyni graby dębolistne.

Kościół Serca Jezusowego, przy pn. pierzei pl. Zwycięstwa, zbudowany w 1. 1913—14 z potężną szeroką wieżą o hełmie pokrytym miedzią (zielona śniedź), z olbrzymimi połaciami nisko opadającego dachu. Ma on sylwetkę wiejskiego kościółka. Od 1972 pełni funkcję prokatedry. Nad głównym wejściem relief przedstawiający św. Jerzego walczącego ze smokiem. We wnętrzu, nad gł. ołtarzem olbrzymie malowidło przedstawia polskich świętych (L. Drapiewski).

Za kościołem park — dawny cmentarz wojskowy, jest tu grupa głazów narzutowych w miejscu, gdzie pochowano jeńców francuskich i tablica pamiątkowa umieszczona w 1967 z napisem „pamięci synów Francji bohaterskiej, uczestnikom kampanii 1870— —71, ofiarom niemieckiej niewoli”.Al. Wojska Polskiego, jedna z najbardziej ruchliwych i najdłuższych ulic miasta, łączy śródmieście z dzielnicami Łekno i Głębokie oraz podmiejskimi osadami wczasowymi — Bartoszewo i Tanowo. Jej przedłużeniem jest droga, która przez Puszczę Wkrzańską wiedzie do granicy z Niemcami. Początkowy odcinek ulicy ma zabudowę zwartą, od pl. Lenina zabudowę willową, większość pochodzi z początku XX w., uzupełniana jest nowymi wysokościowcami.

Ul. Bolesława Krzywoustego to historyczny trakt wiodący na zach., nosi imię władcy, który w początkach XII w. związał Szczecin z Polską. Ulica łączy pl. Zwycięstwa z pl. Tadeusza Kościuszki i dalej z dzielnicą Turzyn (tu jeden z dworców kolei okrężnej). Jest to ważny ciąg handlowy. Zabudowa eklektyczna i secesyjna, a także nowe domy mieszkalne i obiekty handlowe. Po lewej stronie pawilon handlowy „Barbara”, po przeciwnej kawiarnia „Kaprys”. W bloku przy kawiarni prześwit i przejście do nowoczesnego kina „Kosmos” (850 miejsc) ozdobionego od frontu mozaiką Emanuela Messera. Dalej „Delikatesy” i pawilony rzemieślnicze. Perspektywę ulicy zamyka nowoczesny dom o charakterystycznie rozmieszczonych balkonach.

Pl. Tadeusza Kościuszki to dawny cmentarz podmiejski o kształcie równoramiennego trójkąta, położony między ulicami: al. Piastów, ul. Pułaskiego i al. Gen. Władysława Sikorskiego. Przy placu restauracja i bar mleczny. Piękna zieleń, buki czerwone i płaczące. W tym rejonie znajdują się liczne gmachy Politechniki Szczecińskiej (powstałej w 1947).

Skręt na pd. (na lewo).
Wydział Budownictwa i Architektury — al. Piastów nr 50 po wsch. stronie placu. Gmach o 5 kondygnacjach zbudowany w okresie międzywojennym z klinkierowej cegły.

Wydział Budowy Maszyn i Okrętów — al. Piastów nr 19, zbudowany w 1. 1930—40. Gmach ma 4 kondygnacje i podcień przy wejściu. Trawniki otoczone łańcuchami okrętowymi. Na gmachu elementy dekoracyjne o tematyce morskiej, kotwice i litery „SM”. Zaraz po wojnie mieściła się tutaj Szkoła Morska.

Wydział Technologii Chemicznej — ul. Pułaskiego nr 10 (przy pl. Kościuszki). Gmach wzniesiony na przełomie XIX i XX w. zajmuje w stosunku do placu pozycję centralną, ma monumentalną fasadę z ryzalitem, w którym mieści się wejście. Ściany z czerwonej cegły ozdobione licznymi rzeźbami, głównie gryfów z jasnego piaskowca. Wydział Elektrotechniczny — al. Gen. Wł. Sikorskiego nr 37, zbudowany w 1900, z białej cegły. Portal zdobią 2 rzeźbione gryfy. Liczne wielokolorowe ozdoby majoiikowe. Na szczytach gmachu 2 olbrzymie herby miasta przedstawione w formie z czasów szwedzkich — 2 lwy trzymają koronę nad głową gryfa (współczesny herb to głowa gryfa w koronie).

Wracamy do al. Piastów i idziemy w kierunku pn. Al. Piastów, szeroki dwujezdniowy bulwar o zabudowie zwartej, obsadzony zielenią, zaczyna się przy pl. Lenina i prowadzi na pd. zach. (do przejścia granicznego w Kołbaskowie). Aleja powstała w końcu XIX w., jej zabudowa ma charakter głównie mieszkalny. Jest tu dużo budowli o charakterze monumentalnym.

Liceum Nr 1 im. Marii Curie-Skłodowskiej — al. Piastów nr 12 (róg ul. Chodkiewicza), olbrzymi neoromański gmach o ozdobnym portalu. W 1945 otwarto tu pierwszą polską szkołę średnią pod kierownictwem dyr. Janiny Szczerskiej. Wychowanki tego żeńskiego liceum nazywane są „szczerytkami”. Przed gmachem ogródek z drzewem rosnącym łukiem (obydwa końce wyrastają z ziemi). Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Bolesława Chrobrego — al. Piastów nr 6 (róg ul. Jagiellońskiej), pseudogotycki gmach ozdobiony sterczynami, z reprezentacyjnym portalem. Mieści się w nim otwarta w 1945 szkoła podstawowa. Teraz miasto ma 100 szkół różnych typów i stopni. Pl. Włodzimierza Lenina leży u zbiegu al. Piastów z al. Wojska Polskiego i al. Mariana Buczka. Okrągły plac, jeden z charakterystycznych dla powstałego w końcu XIX w. Nowego Miasta. Przez plac przebiega al. Wojska Polskiego, która aż do pl. Lenina ma zabudowę zwartą, dalej ku Głębokiemu willową.

Pałacyki przy placu zajmuje Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Imprez Artystycznych „Szczecińska Estrada” (dawny gmach KM PPR — o czym mówi tablica) i Wojewódzki Ośrodek Propagandy Partyjnej.

Ul. 5 Lipca zaczyna się przy pl. Lenina. Nazwa jej wiąże się z historyczną datą 5 VII 1945, kiedy Szczecin przejęły polskie władze miejskie. Przy ulicy największe kino w mieście „Colosseum” (1000 miejsc).

Al. Mariana Buczka łączy pl. Lenina z al. Wyzwolenia. Jest jedną z ważniejszych osi Nowego Miasta, prowadzi przez pl. Odrodzenia i Grunwaldzki w kierunku wsch. Jest to bulwar dwu-jezdniowy obsadzony starodrzewem. Zabudowa w większości z początku XX w.

Pl. Odrodzenia, jeden z gwiaździstych placów tej dzielnicy. Przy placu restauracja i kawiarnia. Uwagę zwraca secesyjna kamienica — ul. Armii Czer- 44 wonej nr 7 (róg ul. Mazurskiej), o bogatej ornamentyce.

Pl. Grunwaldzki **, centralny, największy plac dzielnicy Nowe Miasto. Rozchodzi się z niego 8 ulic, w tym 4 typu bulwarowego obsadzone drzewami. Krzyżują się tu dwie aleje będące osiami całego założenia urbanistycznego — Jedności Narodowej i Mariana Buczka. Plac obsadzony jest starodrzewem, wśród niego rzadkie okazy (np. omżyn — Budlleia Variabilis Hensl). Środek placu zajmuje zieleniec, na którym płyta ku czci gen. Karola Świerczewskiego. Zabudowa dokoła placu częściowo secesyjna, są też nowoczesne wysokościowce.

Al. Wyzwolenia prowadzi przez część miasta, która w czasie wojny została zniszczona blisko w 100% „dywanowymi” nalotami samolotów alianckich. Wytyczona przed kilku laty aleja łączy śródmieście z leżącym na pn. przedmieściem Niebuszewem. W przyszłości będzie ona fragmentem nowoczesnego centrum, które powstanie między nią a parkiem Żeromskiego. Oprócz domów mieszkalnych i obiektów handlowych zostaną tu zbudowane: hala widowiskowo-sportowa, kino stereofoniczne (1000 miejsc) i studyjne (400 miejsc) z kawiarnią i barem oraz duży hotel. Obecnie przy al. Wyzwolenia stoją już bardzo długie domy mieszkalne. Największy z nich mieszkańcy nazywają „mrówkowcem”.

Podobne wpisy