Formy i funkcje wypoczynku turystycznego

Turystyka, jako pojęcie obejmujące wszelkie formy wypoczynku turystycznego (i związane z nim zjawiska), jest stosunkowo młodą dziedziną działalności społecznej i gospodarczej (zwłaszcza przy uwzględnieniu jej obecnej masowości). Niemniej zdążyły się już przyjąć pewne definicje dotyczące tego zagadnienia. Jedna z nich, najbardziej ogólna, podana przez prof. dra Z. Filipowicza (Urządzenia turystyczne. Warszawa 1963), mówi o tym kogo należy uważać za turystę. Otóż:

„Turysta oznacza każdą osobę, która świadomie i dobrowolnie udaje się poza swoje stałe miejsce zamieszkania na okres krótszy lub dłuższy, pieszo lub przy wykorzystaniu sprzętu turystycznego czy transportowego — w celach krajoznawczych (poznawczych), aktywnego wypoczynku i rozrywki, nie związanych z pracą zarobkową lub zamiarem osiedlenia się na stałe.”

Nieco podobnego określenia używa dr M. I. Mieska (Regiony turystyczne Polski. Warszawa 1963), wyróżniając przy tym dwie zasadnicze formy wypoczynku:

• forma bierna, czyli wypoczynek osiadły w jednej miejscowości

• forma czynna, czyli wypoczynek połączony ze zmianą kolejnego miejsca pobytu (wzdłuż wybranej trasy). Obie jednak formy „…zakładają czasową zmianę miejsca pobytu stałego, obie są więc związane z turystycznym ruchem ludności i obie mają wspólny cel — wypoczynek.”

Jak z tego wynika, wypoczynek turystyczny jest jedną z form czy dziedzin turystyki. Przy czym wiele może być form tego wypoczynku. Np. dr A. Hansen (Ucz się odpoczywać. Warszawa 1962) wyróżnia wypoczynek:

• w czasie pracy, czyli ustawowe przerwy podczas pracy, podyktowane ochroną zdrowia (przerwa na posiłek, „pięciominutówki” na gimnastyką zakładową itp.)

• po pracy, czyli codzienne spacery po powrocie z pracy do domu (m. in. udział w imprezach na świeżym powietrzu)

• w dnie wolne od pracy, czyli w niedziele i święta (weekendy)

• coroczny, czyli podczas urlopu lub wakacji.

Każda z podanych form może się jeszcze dzielić na:

• wypoczynek indywidualny (organizowany bezpośrednio przez poszczególne osoby)

• wypoczynek zbiorowy (wycieczki czy wczasy, organizowane przez PTTK, rady zakładowe czy organizacje młodzieżowe).

Ze względów praktycznych używane są jeszcze następujące określenia:

• pobyty, czyli wczasy trwające od tygodnia do kilku tygodni

• wycieczki, czyli wyjazdy na zwiedzanie (jeden czy kilka dni)

• wypoczynek świąteczny (wyjazdy 1—2-dniowe).

Trzeba tu jeszcze wspomnieć o nowoczesnych funkcjach turystyki. Dotychczas wypoczynek turystyczny spełniał funkcje interwencyjne w stosunku do organizmu ludzkiego, miał regenerować siły utracone w ciągu dnia, tygodnia czy roku. Natomiast obecnie stawia się wypoczynkowi nowe, ważniejsze zadania. Ma on nie tylko regenerować siły, ale także spełniać funkcje prewencyjne w stosunku do organizmu, przeciwdziałać powstawaniu zmęczenia i wyczerpania, powstawaniu schorzeń i przedwczesnemu starzeniu się.

Podobne wpisy